Borstvoeding geven doet geen pijn! Toch zijn de verhalen van moeders die soms zelfs ondragelijke pijn ervaren niet van de lucht. Al jaren lang is het gebruik ingeburgerd moeders aan te raden hun tepels tijdens de zwangerschap te 'harden', in de veronderstelling dat tepels die al wat gewend zijn minder snel pijnlijk zullen worden. Onderzoek heeft echter uitgewezen dat er geen relatie is tussen het voorbereiden van de tepels tijdens de zwangerschap en het minder vóórkomen van pijnklachten [1]. Bovendien worden door al het gepoets aan de tepel en de areola, de natuurlijke huidvetten weggehaald, waardoor de borst zelfs gevoeliger kan worden voor trauma. Borstvoeding vergt een soepele tepel.
Een ander gebruik, het opbouwen van de voedingstijd met minuten per dag, het zogenaamde opbouwschema, blijkt ook geen positieve resultaten op te leveren [1], terwijl het bovendien slecht is voor het op gang komen van de borstvoeding. De beste remedie tegen pijnlijke en kapotte tepels is het goed aanleggen van de baby.
Overigens is een lichte pijnsensatie aan het begin van een voeding tijdens de eerste dagen niet ongewoon. Negatieve druk op de melkreservoirs die nog niet gevuld zijn, is daarvan de oorzaak. Aan het eind van een voeding kan pijn worden ervaren wanneer de baby zuigt zonder te slikken. Een mooi moment om de baby van de borst te halen. Wanneer pijn gedurende de gehele voeding wordt ervaren is er iets niet in orde. Meestal is de baby niet goed aangelegd. Ligt de baby met zijn buik tegen de buik van de moeder? Ondersteunt de moeder haar borst op de juiste wijze, vier vingers onder de borst, duim boven? Heeft de baby een groot deel van de tepelhof in de mond? Zijn de lipjes naar buiten gekruld? Ligt zijn tong over de onderkaak, om de borst? Krijgen de borsten voldoende gelegenheid om te 'drogen' na de voeding? Worden uitdrogende middelen gebruikt, zoals alcohol of sterilon? Het behandelen van pijnlijke en kapotte tepels begint met de oorzaak op te sporen en die weg te nemen. Goede observatie is hier op zijn plaats.
Het gebruik van crèmes is in principe niet nodig. Wat melk op de tepel uitsmeren en laten drogen is vaak afdoende. Een elektrische haardroger is effectief. Bij een erg droge huid kan zuivere lanoline soms nuttig zijn om het borstweefsel soepel te maken en te houden. PureLan tepelzalf is puur, alcoholvrij en anti-allergeen. Doe eerst wat melk op de tepel laten drogen, dan de crème dun aanbrengen. PureLan is vergelijkbaar met natuurlijk huidvet en hoeft niet eerst van de tepel verwijderd te worden voor het voeden.
Tepelhoedjes worden veel gebruikt in geval van pijnlijke tepels en kloven. Het gebruik van dit hulpmiddel is echter af te raden. Veelal helpen ze niet tegen de pijn, maar ze veroorzaken vaak wel een verkeerde zuigtechniek bij de baby (tepel-speenverwarring). Ook als het aanleggen niet meteen lukt is het gebruik van tepelhoedjes niet op zijn plaats, beter is het tijdelijk te kolven en te vingervoeden. Het gebruik van tepelhoedjes kan leiden tot ernstig tepeltrauma. Het gebruik van spenen op de tepel moet onder alle omstandigheden afgeraden worden. Zowel bij tepelhoedjes als bij het gebruik van spenen kan de melkproductie ernstig in gevaar komen. Het gebruik van ijs op de tepel om de pijn voor het voeden te verzachten lost de oorzaak niet op maar kan wel een negatief effect hebben op de toeschietreflex. Een hulpmiddel dat wel gebruikt kan worden bij pijnlijke tepels is de tepelbeschermer. Tepelbeschermers worden in de BH gedragen en houden de tepels vrij van de kleding. Doordat er lucht bij de tepels kan komen wordt het genezingsproces bevorderd. Soms zal het nodig zijn de baby tijdelijk van de borst te nemen en een goede elektrische kolf te gebruiken. De baby krijgt te drinken met de vingervoedmethode.
Een ander, soms nuttig, hulpmiddel is de tepelvormer. Tepelvormers ook wel borstschelpen of lekglaasjes genoemd, zijn ontwikkeld om de moeder met een ingetrokken tepel te helpen haar tepel al tijdens de zwangerschap te dwingen zich in positieve zin te ontwikkelen. Het effect is echter nooit bewezen, hoewel er zeker moeders zijn die er baat bij hebben gehad. Waarschijnlijk waren hun tepels niet ernstig ingetrokken of alleen maar vlak. Van belang is, tijdens de zwangerschap, na te gaan hoe de tepels van de moeder zijn. We kunnen drie types onderscheiden. De normale tepel, die zich opricht als de tepelhof wordt samengedrukt. De vlakke tepel, die zich niet opricht wanneer dat gebeurt en de ingetrokken tepel die naar binnen gaat bij druk op de tepelhof. Tepels zijn er in soorten en maten en ingetrokken tepels dus ook. Bij minder ernstige gevallen kan de tepelvormer aangeraden worden. We moeten echter nooit vergeten dat de baby niet de tepel maar de borst in de mond moet nemen. Even kolven voor de baby wordt aangelegd om de tepel zich te laten oprichten kan ook een goed hulpmiddel kan zijn om de baby te leren de borst goed te pakken. Tepelvormers worden ook wel gebruikt om lekkende melk op te vangen, vandaar de naam lekglaasje. Ook dit is een af te raden manier van doen. In de broeierige omgeving treed gemakkelijk bacteriegroei op en de opgevangen melk is alleen maar voormelk.
Te vaak worden tepels als ingetrokken beschouwd terwijl ze het niet zijn. Candidiasis kan ook oorzaak zijn van ernstige pijnklachten, evenals de melkblaar, daarover een volgende keer meer.

Bron: Siemian Berghuijs,
         lactatiekundige IBCLC (International Board of Certified Lactation Consultants)