Behalve de belangrijkste oorzaak van tepelproblemen, het niet goed aanleggen van de baby, kan Candida albicans worden genoemd als oorzaak van ernstige pijn aan de tepel en vaak diepe borstpijnen die tot voor kort onopgehelderd bleven. Lang niet alle hulpverleners zijn op de hoogte van deze, naar het schijnt, steeds vaker voorkomende oorzaak van ernstige pijn bij de moeder. Hoewel er meerdere manieren zijn waarop de moederborst geinfecteerd kan raken met Candida albicans, is de meest voorkomende en de meest waarschijnlijke, dat zij wordt geinfecteerd doordat haar baby spruw heeft. Op zijn beurt heeft de baby de Candida naar alle waarschijnlijkheid opgelopen tijdens de baring, maar overdracht via handen en in het ziekenhuis is ook heel goed mogelijk. We herkennen bij de baby veelal de witte aanslag op tong, mondslijmvlies en lippen. Ten onrechte wordt deze aanslag vaak aangeduid als melkresten van het drinken. Maar we zijn er niet op bedacht dat deze infectie ook de moederborst kan aantasten en daar voor ernstige pijnen kan zorgen.

Er is een aantal factoren die het voorkomen van candida waarschijnlijker maken;

1. Stress bij de moeder
2. Beschadiging van de tepel
3. Een continu vochtig klimaat door het gebruik van zoogcompressen
4. Het onrijpe immuunsysteem van de baby
5. Verhoogde kans tijdens de zwangerschap door hormonale veranderingen
6. Gebruik van antibiotica
7. Gebruik van excessieve hoeveelheden zuivel en koolhydraten
8. Lichte tekorten aan zink, foliumzuur, ijzer, vitamines A,B,C en K
9. Een onderliggende ziekte zoals diabetes of HIV

Alhoewel Candida van de tepel al sinds 1945 wordt beschreven, is er niet veel onderzoek naar gedaan. Klinisch is het vóórkomen van Candida moeilijk aan te tonen. Lang niet in alle gevallen waarvan bekend is dat er laboratoriumonderzoek werd gedaan van een kweek van de aangedane huid of van een moedermelk monster, kon Candida positief worden aangetoond. Toch verdwenen bij de patiënten de klachten na gebruik van antimycotica. De diagnose zal zich, tot goede laboratoriumtests voorhanden zijn, noodgedwongen moeten beperken tot het afnemen van een goede anamnese. Daarbij moeten de volgende vragen in elk geval aan de orde komen.

* Heeft de baby spruw?
* Heeft er recent een behandeling met antibiotica plaatsgevonden bij de baby
   of de moeder?
* Zijn er misschien dieetfactoren?
* Is er sprake van een algehele slechte conditie?
 

                Symptomen bij de moeder

We zijn gewend Candida te kunnen zien in de vorm van witte vlekken/plakken in de mond en vagina of vurige rode plekken op de huid, bijvoorbeeld bij luieruitslag. Bij de door Candida aangedane borst is vaak helemaal niets te zien. Soms echter zijn tepel en/of areola glanzend, gezwollen of diep roze van kleur. De klachten van de moeder zijn die van pijn. Brandende pijn van tepel en/of areola en stekende pijn in de borst, "alsof er met messen of naalden in de borst wordt gestoken". De pijn kan zelfs doortrekken naar rug en schouders en houdt niet op na de voeding. De verdenking van Candida is op zijn plaats als tepelkloven niet willen helen nadat het aanleggen verbeterd is. Als plotseling sprake is van tepelkloven nadat de borstvoeding een tijd prima is verlopen. Wanneer tepelkloven ontstaan bij juist gebruik van een goede elektrische borstkolf. Jeuk en een schilferige huid van de tepel kunnen op een Candida-infectie duiden evenals een glanzende areola. Er kunnen kleine witte plekjes op de tepel zitten die op blaartjes lijken en soms is in de plooien van de tepel een witachtige substantie te zien. De tepel kan er na een voeding heel bleek (bloedeloos) uitzien. Soms is een terugkerende mastitis de klacht waar de moeder hulp voor zoekt.
 

                Symptomen bij de baby

Het kan goed zijn dat er in de mond van de baby helemaal niets is te zien. Veelal wordt een lichte witte aanslag op de tong als normaal beschouwd en niet als spruw herkent. In geval van klachten bij moeder of baby moet die aanslag als Candida worden aangemerkt. De tong van de baby kan onnatuurlijk bleek of roze zijn en er kan een parelmoerglans over liggen. De baby kan winderig en onrustig zijn, steeds aan de borst trekken of steeds huilend loslaten na aanvankelijk vol enthousiasme te zijn gaan drinken. Een klikkend geluid tijdens het drinken kan ook op spruw wijzen.
Er kan dus van alles te zien zijn bij een Candida-infectie, maar er kan ook niets te zien zijn. In zo'n geval zijn de pijnklachten van de moeder en/of het drinkgedrag van de baby het enige waar we op af kunnen gaan in combinatie met de factoren die het vóórkomen van een Candida-infectie waarschijnlijker maken.
Behandeling moet altijd plaatsvinden bij moeder èn baby! Wanneer alleen de persoon met de klachten wordt behandeld, blijft gevaar van kruisinfectie aanwezig. Voor de behandeling kan gekozen worden uit een aantal antimycotica. In principe zijn ze allemaal even goed. Nistatine wordt niet opgenomen in het bloed en verdient daarom volgens sommigen de voorkeur. Bedacht moet echter worden dat het niet bij iedereen helpt. Dan zal naar andere middelen gegrepen dienen te worden. Met Daktarin worden goede resultaten behaald, maar ook daarvoor geldt dat het niet bij iedereen helpt. Terwijl het waarschijnlijk vaak zo is, dat een eerste behandeling te kort duurt, de klachten terugkeren, waarna het oorspronkelijke middel niet meer werkt. Er treedt resistentie op. Daarom is het van belang een Candidainfectie steeds te behandelen tot twee weken na het verdwijnen van de klachten, bij moeder èn baby. Omdat melk (lactose) een goede voedingsbodem is voor Candida, is het zaak de baby na elke voeding te behandelen en niet vier maal per dag zoals veelal wordt voorgeschreven. In tegenstelling tot de veelal voorgeschreven dosis suspensie of orale gel vier maal per dag, die de baby haast niet weg kan krijgen, kan na elke voeding een flinke druppel gel met de vinger van de moeder of suspensie op een steriel gaasje, door het mondje van de baby worden gehaald. Goed handen wassen! De totale hoeveelheid van het medicijn wordt zo minder maar effectiever. De moeder kan na elke voeding en/of kolfsessie haar tepel en haar tepelhof insmeren met de suspensie of de crème.
Het vermoeden bestaat dat de gist zich, na aanvankelijk slechts op de huid pijnklachten te hebben veroorzaakt, via de melkkanalen de borst binnendringt waardoor de pijnklachten uiteindelijk de hele borst kunnen omvatten. Aangezien gist uitstekend gedijt op de lactose in de melk, lijkt dat niet onwaarschijnlijk. Het zou in elk geval een verklaring kunnen zijn voor de diepe borstpijnen die veel moeders ervaren en voor de lange behandeling die in zulke gevallen nodig is om weer klachtenvrij te raken. Het is echter slechts een veronderstelling en veel onderzoek zal nog gedaan moeten worden om met zekerheid te kunnen vaststellen dat het bij deze verschijnselen om Candida-infecties gaat en hoe die zich ontwikkelen. Tot daarover duidelijkheid bestaat moeten we het doen met de wetenschap, dat deze klachten met antimycotica effectief bestreden kunnen worden. Het alternatief is stoppen met de borstvoeding omdat de pijnen zo erg zijn, dat niemand dat lang vol zal kunnen houden.

Bron: Siemian Berghuijs,
         lactatiekundige IBCLC (International Board of Certified Lactation Consultants)>